BUGṚI JẠT
Nãhãk̕ okte re social mediako re Bugṛi mente mit̕ sabad ạḍi bạṛti ańjo̱mo̱k̕ kana. Noa Bugṛi sabad te do̱ cet̕ bon bujhạueda se cet̕ hoyok̕ kana ? cet̕ ko bujhạuko ocoet̕ a se Bugṛi do̱ ko ce̱le̱ kana se cet̕ jinis kana ? sạri ge niạ do̱ ạḍi maraṅ kukli kan gea. Nãhãk̕ social media re BUGṚI JẠT, BUGṚI RO̱Ṛ, BUGṚI ENEC̕, BUGṚI SEREŃ se BUGṚI JẠT no̱ṅkan aema lekan katha ko ańjo̱mo̱k̕ kana. Niạ o̱no̱l re do̱ onko bugṛi bisạe tege bo̱n baḍaea je no̱ko bugṛi do̱ ko ce̱le̱ kana mente ?
Pạhil re abo̱ Ho̱ṛ Ho̱po̱n ko do̱ Hihiṛi-Pipiṛi re pạhil manwa Pilcu haṛam ar Pilcu buḍhi ho̱tete bo̱n janam lena. Onḍe unkin ren eyae ho̱po̱n ar eyae ho̱po̱n era khon manwa bon saṅge ena. Unkin Pilcu haṛam ar Pilcu buḍhi khon ge manwa bo̱n bạḍen, ạḍi ḍher bo̱n saṅge ena. Unkin ren bõ̱sbudạ ge mit̕ gadel khon eṭak̕ gadel mimiṭ okte re bo̱n begar ena. Ado̱m do̱ jom ńu reak̕ okulạn te se jom ńu sendrae lạgit̕ te, ado̱m do̱ sirjo̱n do̱rlo̱i khạtir te, ado̱m do̱ bạiri koak̕ akromon te, ado̱m do̱ abo̱ ren hapṛam ko talare khạpạriạ se abo̱ ren hapṛam koak̕ katha baṅ milạu khạtir te ar eṭak̕ ce̱t̕ ko karo̱n teco̱ mit̕ eṭagic̕ khon bo̱n begar ena. Dhạrti reak̕ aema jaiga ko re bo̱n girạbạsi ena. Abo̱ tala re aema din se jug hạbic̕ jãhã lekan jogajug baṅ te mit̕ eṭagic̕ khon noṅka bo̱n begar ena je nit niạ jugre do̱ eṭak̕ jạt leka te bo̱n lekhak̕ kana. Lạiako kathae pạhil do̱ abo̱ ho̱ṛ ho̱po̱n, Munḍạ, Ho, Kol, Mahali, Koṛa, korwa, korba, Asur, Birhoṛ, Birjiya, Koṛku, Juaṅ, Sabar, Lodha eman do̱ mit̕ge bo̱n tahẽ̱kana menkhan ce̱t̕ karo̱n teco̱ bon begar ena. Niạ jugre bo̱n ńel lekhan abo̱ talare tinạk̕ begartet̕ menak̕a unạk̕ge milạu tet̕ hõ̱ menak̕a se rehet̕ bo̱n pańja lekhan mit̕ge bo̱n ńama.
Onka ge abo̱ ho̱ṛ ho̱po̱n se Santal ko tala re hõ calaoen mit́ hajar serma bhitri re abo̠ ho̠ṛ ho̠po̠n tala re rehõ̠ bạe-bạe tebo̠n begar ena. Hapṛam koaḱ lại ạgu katha lekate, abo̠ do̠ Hijiṛi-Pipiṛi ńutuman jaiga khon ạtiń ạtiń te te̠he̠ńaḱ jaiga re bo̠n he̠ć seṭer akana. Abo̠ ho̠ṛ ho̠po̠n tala rehõ̠ ce̠t́ ko karo̠n teco̠ bo̠n begar ena, aema ho̠ṛ aema jaiga rebo̠n girạbạsi ena. Aema din begar begar ṭoṭha re bo̠n tahẽyen te abo̠ tala re ạḍi aema begartet́ ńel ńamo̠ḱ kana. Abo̠ tala re ro̠ṛ aṛaṅ reaḱ begar, jo̠m ńum reaḱ begar, ạri-cạli reaḱ begar, serwa reaḱ begar, ho̠ro̠ḱ bande reaḱ begar ńel ńamo̠ḱ kana. Ado̱m do̱ eṭak̕ jạt leka ko ho̱e utạrena. Hapṛam koaḱ lại ạgu katha lekate abo̠ do̠ Hijiṛi-Pipiṛi ńutuman jaiga khon ạtiń ạtiń te te̠he̠ńaḱ jaiga re bo̠n he̠ć seṭer akana. Abo̠ ho̠ṛ ho̠po̠nko tala rehõ̠ ce̠t́ ko karo̠n teco̠ bo̠n begar ena, aema ho̠ṛ aema jaiga rebo̠n girạbạsi ena. Aema din begar begar ṭoṭha re bo̠n tahẽyen te abo̠ tala re ạḍi aema begartet́ ńel ńamo̠ḱ kana. Abo̠ tala re ro̠ṛ aṛaṅ reaḱ begar, jo̠m ńum reaḱ begar, ạri-cạli reaḱ begar, serwa reaḱ begar, ho̠ro̠ḱ bande reaḱ begar ńel ńamo̠ḱ kana.
Mit́ okte abo̠ ho̠ṛ ho̠po̠n ko do̠ ạtiń ạtiń te Hazaribagh ṭo̠ṭha re bo̠n girạbạsi lena. Ona ṭo̠ṭha re do̠ Santal, Birho̠ṛ, Munḍạ enam mit́ge bo̠n tahẽkana. Munḍạ do̠ ce̠t́ karo̠n teco̠ begar kate Chhotanagpur khas se̠ć ko calao ena. Birhoṛ ko do̠ gạ̃ṛĩ ko jomket́ko teko biṭlạha ocoena.
Ona Hazaribagh ṭoṭha do̠ campa disom ko metaḱ kan tahẽkana netar hõ̠ ko metaḱ gea. Ona ṭo̠ṭha khon ge mit́ tho̠k Santal do̠ cet́ ko karo̠n teco̠ ko begar ena ar Chhotanagpur khas se̠ćko calaoena. Chhotanagpur khas re ma Munḍạko pạhil khon girạbạsi ko tahẽkan te bako ṭarhao daṛeada. Enhõ̠ Chhotanagpur khas re aema din onte note ko tahẽkana gea kaṛo-koyel gaḍa beḍa se̠ć te ko ạcur he̠ćena ar mit menaḱ Shingbhum, Mayurbhanj, Keonjhar, Baleshwar, Medinipur, Hoogly, Purulia, Bankura Jhargram eman ṭoṭha re ko girạbạsi ena.
No̠ko ho̠ṛ do̠ Chhotanagpur khas re tãhẽn okte re ạḍi maraṅ sãota-ạri-rajạri bo̠do̠l hoyen takoa. Onko do̠ Chhotanagpur khas re tãhẽn okte Oraon, Munḍạ, Ho, Khaṛia eman jạt ko salaḱko ńapam lena ar onko salaḱ ạḍiko heṛa gesa lena. Onko do̠ Oraon, Munḍạ, Ho, Khaṛia eman jạt salaḱ mesa kate jom-ńu, eneć-se̠re̠ń, ru-o̠ro̠ṅ, pạrsi, sirjon binti, bo̠ṅga-buru eman pheraoen tako te mul Santal khon do̠ begar ena. Onko do̠ Oraon, Ho, Munḍa, Khaṛia eman ṭhen khon Hão muć jom ko ce̠t́ keda, Upi jo̠jo̠m ko ce̠t́ keda, ṭamak jaga re Munḍạ koaḱ nagṛa bebo̠har ko ce̠t́ keda, Do̠ṅ ru re do̱ Ho koaḱ andi susun okte re leka ruru ko ce̠t́ keda. De̱ko̱ ko leka mit̕ ancin ho̱ṛ hõ̱ mano̱t em lạgit̕ Hindi ren ce̱t̕ leka aap ar baṅgla re apni ko meta koa ona besao kate no̱ko do̱ mit̕ jaga re mano̱t em lạgit̕ ạbin (aben) ko bebo̱har eda, No̱ko do̱ jiwian ar bin iwian tala re jãhãn begar do̱ bako baḍaea se ko hiṛiń keda, jiwian ar bin jiwinoṅka lekare Santali ro̱no̱ṛ do̱ ko solom loṭom caba keda. Oraon, Munḍạ, khaṛia, Ho ṭhen khon onko dọ kaṛo-koyel gaḍa reak̕ gam-kạhni khon omon akan Gomha porob kokok ńel ce̱t̕ keda. Ho̱ṛ ho̱po̱nak̕ do̱ gel bar go̱ṭaṅ pạris menak̕a menkhan no̱ko do̱ 13 oka do̱ 14 go̱ṭaṅ pạris hõ̱ ko lại gea. Santal so̱maj reak̕ serwa leka te mit̕ pạris re baplak̕ do̱ baṅ gano̱k̕a menkhan no̱ko do̱ mit̕ pạris judạ judạ khũnṭ redo̱ ko baplak̕ gea.
Nia ol reaḱ mul bisạe do̠ tahẽkana je Bugṛi do̠ ce̠t́ kana se ko ce̠le̠ kana ? No̠ḱo̠e je cetan re bo̠n ńelkeda, je oka leka mit́ thok Santal do̠ mul Santal thok khon begar kate Chhotanagpur khas se̠ć lekate kaṛo̠-koyel gaḍa beḍa se̠ć te ạtiń ạcur kate nãhãḱ Shingbhum, Mayurbhanj Keonjhar Baleshwar, Medinipur, Hoogly, Purulia Bankura, Jhargram eman ṭoṭha ko re ko girạbạsi ena. No̠ko do̠ ho̠ṛ ho̠po̠n aḱ ạri-cạli do̠ ko hiṛiń caba keda, no̠koaḱ pạrsi hõ̠ Baṅla, Uṛiạ ar Ho-Munḍạ koaḱ pạrsi tuluć solom loṭomen takoa. No̠koaḱ rạṛ metaḱ me baha, sohrai, dãsãe, do̠ṅ, lagṛẽ̠ eman utri Chhotanagpur ar Santal Pargana ren menaḱ ko mul Santal khon do̠ begaren takoa.
No̠ko mul Santal khon begar len at́ Santal se mul Santal ren jhaṛa se Ho-munḍa khaṛia ar Oraon eman tuluć mãyãm milạu Santal ko ge Utri Chhotanagpur ar Santal Pargana ren mul Santal do̠ Santal metaḱme Ho̠ṛ ho̠po̠n mente bako lekhaet́ koa, onko do̠ Bugṛi jạt ge Muṅgriya jạt metako kana cedaḱ se onkoaḱ ro̠ṛ aṛaṅ, eneć-sereń, Nagam, Bo̠ṅga-buru, dewa sewa, sirjon binti, Bo̠ṅga pạtiạu jo̠to̠ ge begar gea.
No̠ko Bugṛi jạt se Muṅgriya jạt do̠ nãhãḱ Shingbhum reaḱ pea jilạ purbi Shingbhum, Saraikela-kharsawan, Paschim Shingbhum, Go̠ṭa Oḍisa, Paschim Bangla reaḱ Medinipur, Hoogly, Purulia Bankura Jhargram, Nadia eman jilạ koren girạbạsi menaḱ koa.

Ạḍi napae o̱no̱l! Juṭic̕ak̕ do̱ niạge je 'bagaṛ' sabad kho̱nge 'bugṛi' sabad do̱ he̱c̕kana. bagaṛ reak̕ mane se̱ mo̱tlo̱b do̱ onkan jinis oka do̱ ac̕ak̕ do̱l se̱ khạṛ kho̱ne begarok̕. Metak̕me oka mul (original) rup tahẽ̱kantae, ona do̱e at̕keda ar mit̕ eṭak̕ lekan rupe hatawana. Jeleka - "noa caole do̱ bagaṛgea." Noa 'bagaṛ' kho̱nge animate lạgit̕ do̱ 'bugṛi' sabad beoharok̕kana. Je̱mo̱n - 'bugṛi ho̱ṛ.' Metak̕me onkan ho̱ṛ o̱ko̱e do̱ko bagaṛena, onkoge 'bugṛi' do̱. Noa surikre lạikak̕ do̱ niạge je Linguistic Survey of India, Director General G. A. Grierson do̱ ac̕ak̕ report vol. IV page No 32 re ạḍi saphateye lạiakada je dạkhinren Santal do̱ Aryan (Deko) sãote ạḍiko gate miluạyena. Onate onkoak̕ pạrsi ar tahe̱n-tapahe̱n do̱ Aryanko sãote 'mixed and pollutted' (mesal ar sea-sĩṛĩc̕) cabaena. Metak̕me onkoak̕ ro̱ṛ-landa ar sanamak̕ do̱ Deko lekaentakoa. Grierson do̱ inạ sakamrege noa hõ̱e lạiakada je onko Bugṛikoak̕ pạrsi do̱ bagaṛente dialect/bolire pheraoena. Arbon baḍae leka boli reak̕ jãhãn grammar do̱ bạnuk̕a. Onate uni do̱e declare oṭokada je Santal Pargana reak̕ Santali do̱ 'standard'gea. Bạki dạkhin reak̕ Santaṛi do̱ 'dialect' kana. Sapha kathate me̱n lekhan do̱ niạge je Bugṛikoak̕ pạrsi do̱ dialect kana. Jãha
ReplyDeleteẠḍi aema sarhao Mahaso̱e, ạḍi aema baṅ baḍae katha kom lại juṭic̕ak̕ bo̱n ńutumte.
Delete